ELIM – Wat begon als een herinnering van een 86-jarige inwoner, groeide deze week uit tot een opvallende protestactie in Elim. Na bijna zestig jaar onder de grond te hebben gelegen, zijn resten van een Volkswagen Kever teruggevonden op de plek waar Anno Guichelaar al die jaren volhield dat de auto ooit was begraven. De vondst is voor hem en de lokale SGP niet alleen een bevestiging van zijn verhaal, maar vooral een krachtig symbool in de discussie over vervuilde grond in het dorp.
Aan de Jeulenwijk in Elim verzamelden zich nieuwsgierige omwonenden terwijl een graafmachine laag voor laag een voormalige watergang blootlegde. De plek lijkt tegenwoordig op een gewone zandweg, maar volgens Guichelaar verdween hier in de jaren zestig een zwarte Volkswagen Kever in een sloot die later werd gedempt.
Zijn herinnering bleek opmerkelijk nauwkeurig. Terwijl de werkzaamheden vorderden, kwamen oude stoelen, blikken, plastic en grote hoeveelheden afval tevoorschijn. Uiteindelijk verscheen ook een sterk verroest autochassis, gevolgd door onderdelen die overeenkomen met een Volkswagen Kever uit die periode.
“Dat zit wel goed in mijn kop, hoor,” zei Guichelaar eerder op de dag, overtuigd dat de auto nog altijd onder de weg verborgen lag.
Afval in gedempte watergangen
De vondst staat niet op zichzelf. In de jaren zestig werden rond Elim verschillende watergangen, lokaal bekend als wieken, gedempt. Destijds gebeurde dat niet alleen met zand, maar ook met bouwafval, huishoudelijk afval en andere materialen die tegenwoordig als vervuilend worden beschouwd. Volgens SGP-raadslid Brand van Rijn vormt dat aanleiding tot zorg. Samen met Guichelaar gebruikt hij de opgraving om aandacht te vragen voor de mogelijke gevolgen van de historische afvalstortingen. Beiden vinden dat de gemeente Hoogeveen meer moet doen om de situatie te onderzoeken en, indien nodig, de grond te saneren.
De zorgen leven ook onder bewoners. Op meerdere plaatsen in Elim hangen inmiddels spandoeken met de boodschap: “Laat ons na zestig jaar niet langer op een vuilnisbelt wonen.”
Gemeente ziet beperkt risico
De gemeente Hoogeveen erkent dat watergangen destijds met afval zijn gevuld. Uit bodemonderzoeken die sinds de jaren negentig zijn uitgevoerd, bleek volgens de gemeente dat op verschillende locaties sprake was van bodemverontreiniging. Tegelijkertijd stelt de gemeente dat onderzoeken, onder meer in 2005 en 2011, geen grote risico’s voor mens en milieu aantoonden. Daarom werd besloten dat grootschalige sanering niet noodzakelijk was. Wel kregen bewoners adviezen mee. Zo werd afgeraden diep te graven in voormalige watergangen, gewassen te verbouwen op deze locaties of water uit open watergangen te gebruiken.
Nieuwe vragen na sterfte van vissen
De discussie laaide opnieuw op nadat een bewoner aan de Jeulenwijk eerder dit jaar een vijver vulde met opgepompt grondwater. Binnen een dag stierven alle vissen in het water. Uit onderzoek bleek dat het nitrietgehalte te hoog was. Volgens de gemeente is niet vastgesteld of het nitriet afkomstig was uit het opgepompte grondwater of in de vijver zelf is ontstaan. Om die reden worden het grondwater en het vijverwater opnieuw onderzocht. De resultaten worden voorgelegd aan de GGD, waarna wordt bekeken of aanvullende maatregelen nodig zijn.
Discussie over sanering
Van Rijn verwijst naar eerder bodemonderzoek en correspondentie van de provincie Drenthe waarin het jaartal 2015 wordt genoemd. Volgens hem roept dat vragen op over waarom de vervuilde grond nog altijd aanwezig is. De gemeente weerspreekt die interpretatie. Het genoemde jaartal had betrekking op locaties waar sprake was van een urgent gevaar voor de volksgezondheid. Voor de gebieden rond Elim werd destijds niet vastgesteld dat zo’n situatie bestond. Voor Van Rijn is dat onvoldoende. “Waarom maak je het niet gewoon schoon?” vraagt hij zich af. Volgens hem is het moeilijk uit te leggen dat bewoners na tientallen jaren nog steeds rekening moeten houden met mogelijke vervuiling in hun omgeving.
Kever als protestsymbool
Toen uiteindelijk de resten van de auto uit de modder werden getakeld, klonk gejuich langs de Jeulenwijk. Voor de aanwezigen was de vondst meer dan een archeologische curiositeit. De verroeste Volkswagen Kever groeide direct uit tot het tastbare bewijs van wat volgens actievoerders al decennialang onder de oppervlakte verborgen ligt. Voor Anno Guichelaar betekende het bovendien een persoonlijke overwinning. Zijn herinnering bleek juist. Voor de actievoerders markeert de vondst echter vooral het begin van een bredere discussie over de toekomst van de vervuilde grond in en rond Elim. De opgegraven Kever staat daarmee niet langer alleen symbool voor een verdwenen auto, maar ook voor een dorpsgemeenschap die duidelijkheid wil over wat er onder haar voeten verborgen ligt. Deze foto’s zijn gemaakt door Roelof Koopman. In de komende aflevering van www.koopmanoppad.nl meer over dit onderwerp.